Meer over zijn naam: Job

 

Job 7, 1-4.6-7 "Moet een mens niet zwoegen op aarde en dagen maken van een dagloner? Zoals een slaaf verlangt naar schaduw, en zoals een dagloner uitziet naar zijn loon, zo ken ik vruchteloze maanden, en nachten vol getob zijn mij toebedeeld. Wanneer ik lig zeg ik: Zal ik opstaan? Maar de avond duurt lang. Mijn dagen verschieten sneller dan een weversspoel, ze lopen af, zonder hoop. Bedenk, mijn leven is een zucht, ik zal geen geluk meer zien. .                                       Marcus 1,29vv Vanuit de synagoge gingen Jezus en zijn leerlingen regelrecht naar het huis van Simon en Andreas, samen met Jacobus en Johannes. De schoonmoeder van Simon lag met koorts op bed, en meteen spraken ze met Hem over haar. Hij ging naar haar toe, pakte haar bij de hand, en liet haar opstaan. De koorts verliet haar, en ze bediende hen. 's Avonds, toen de zon was ondergegaan, brachten ze allen bij Hem die ziek waren en die van demonen te lijden hadden. Heel de stad was samengestroomd voor de deur. Hij genas vele zieken van allerlei kwalen, en Hij dreef veel demonen uit.

HEEFT LIJDEN ZIN? Als het kwaad goede mensen treft Ruim tien jaar geleden publiceerde rabbi Kushner het boekje: "Als het kwaad goede mensen treft". Het werd snel bekend, en het wordt nog steeds veel gelezen. Kushner staat in dat boekje stil bij de vraag waar het lijden en het leed van mensen vandaan komt, en wat God met dat lijden te maken heeft. Het is een vraag die telkens door mensen gesteld wordt. Bijvoorbeeld als het gaat om ziekte of dood die plotseling in ons leven toeslaan, onverwacht vaak, en veel te vroeg ... het lijkt zo onverdiend... Of als het gaat om die oorlog die alsmaar doorgaat, om de honger, de ellende, de slachtoffers: hoe kan het bestaan, waarom blijft het bestaan? Het lot kan mensen gunstig of ongunstig gezind zijn, de een heeft het in het leven veel makkelijker als de ander, en dat geeft het leven iets oneerlijks, iets onverdiends. De vraag naar het waarom van noodlot en leed kan soms indringend gesteld worden, maar het antwoord blijft vaak uit. Voor gelovige mensen krijgt die vraag nog een extra dimensie: hoe komt het dat God het lijden toelaat, waarom grijpt Hij niet in, waarom verdeelt Hij leven en welzijn niet eerlijker... Als je daar lang bij stil staat kan het zo onbegrijpbaar worden, dat het haast vanzelf de vraag naar God zelf stelt: als Hij hier niet thuis geeft, waar is Hij dan wel te vinden, is Hij dan überhaupt te vinden ... Te snelle antwoorden Er zijn mensen die de diepte van die vraag niet willen of kunnen toelaten. Hun antwoorden komen soms te snel, en zeggen vaak meer over henzelf als over de God van de bijbel. Zo zijn er mensen die zeker weten dat de ziekte Aids door God gestuurd is om mensen te straffen voor hun onethisch gedrag; en met die gedachten discrimeren ze dubbel. En vaak denken mensen dat voorspoed en tegenspoed op de een of andere manier beloning en straf zijn voor het gedrag van mensen. En als er dan iets ongerijmds gebeurt, een ongeluk, een ontzettend zware klap in een gezin of familie, zeggen ze vaak: het zal wel ergens goed voor zijn. Waarmee ze aangeven dat ze zelf die bedoeling niet kunnen zien, maar ook dat ze er aan vasthouden dat er ergens een bedoeling, een zin voor het lot moet bestaan. De gedachte dat dat niet zo zou zijn is te bedreigend. De vraag naar het lijden Eigenlijk is die vraag naar het lijden en het te snelle antwoord op die vraag het thema van het boek Job. We lazen er vandaag uit. Het boek Job vertelt het levensverhaal van een welgestelde man, op wie ethisch noch religieus ook maar iets aan te merken is. Hij is gelukkig getrouwd, heeft een groot gezin en een goed lopende boerderij. Maar alle mogelijke rampen overvallen hem. Zijn vee wordt ziek en gaat dood, hij raakt al zijn bezittingen kwijt, zijn kinderen sterven, zijn vrouw gaat bij hem weg, en hij wordt getroffen door een stinkende huidziekte. Uiteindelijk woont hij op een mestvaalt. Moedeloos en zonder toekomst vraagt hij zich af waar hij al die rampen aan verdiend heeft, waarom God het toestaat dat al dat leed hem treft. Hij klaagt God aan, daagt Hem uit uit te leggen waarom Hij zo handelt. De drie vrienden die Job nog niet in de steek hebben gelaten horen met schrik hoe Job God beschuldigt. Zij zijn er van overtuigd dat er voor alle lijden een reden moet zijn, want God is rechtvaardig, en als het Job slecht gaat moet hij wel gezondigd hebben, of misschien is het nog een straf voor iets dat zijn ouders misdaan hebben. In plaats van God aan te klagen, zou Job er beter aan doen zijn lot te aanvaarden, en zich te beteren en te bekeren. Maar als Job blijft volhouden dat er geen reden is voor zijn lijden, dat het letterlijk Godgeklaagd is en oneerlijk wat hem overkomt, keren ook die vrienden zich van Job af. Job blijft alleen achter. We hoorden in de eerste lezing zijn klacht: Vruchteloze maanden kent ik, en nachtenlang van getob; 's avonds denk ik: wanneer wordt het morgen, en 's morgens: wanneer wordt het avond, niet meer dan een zucht is mijn leven, en nooit zal ik meer geluk zien.... We hoorden die woorden vandaag, en ik vroeg me af voor hoevelen van ons ze herkenbaar zijn... Hoe ging het verder met Job? Het vervolg van het boek Job is bemoedigend, maar misschien niet echt bevredigend. Job blijft God aanklagen, totdat God zelf in het verhaal verschijnt. Maar Hij verklaart Job niet het waarom van zijn rampspoed, Hij lijkt niet aangesproken te willen worden op de oorzaak of de reden van het noodlot. Hij overdondert Job letterlijk met de grootheid van de schepping (schitterende hoofdstukken waarin de schepping wordt beschreven!), en Job buigt voor die almacht, en zo ook voor de onmacht van God om het noodlot te bepalen. In een slotzin vernemen we nog dat uiteindelijk Job zijn oude rijkdom en gezondheid weer terugvindt. Niet alleen Job krijgt geen antwoord, ook zijn vrienden worden teruggewezen. Zij waren er van overtuigd dat er bij God een rechtvaardiging of een oorzaak voor het noodlot te vinden is, en dat maakte voor hen het lijden te dragen, maar ook die gedachte blijft teruggewezen in het boek Job. Het lijkt wel alsof God zich boven dat denken verheft. Of is het veeleer zo dat Hij inderdaad niets van doen heeft met het noodlot dat mensen kan treffen? Een andere insteek: God helpt in het lijden . Het evangelie van vandaag wijst een andere richting. We hoorden over Jezus, die zieke mensen geneest. Zo is Hij op bezoek bij de schoonmoeder van Petrus, die hoge koorts heeft: Jezus geneest haar, en doet haar weer opstaan. Dat heeft Marcus er niet voor niets bij geschreven: blijkbaar heeft Jezus het vermogen om mensen weer te doen opstaan: mensen die ziek zijn, mensen die teneergeslagen zijn, mensen die zich gevallen voelen, die zich als Job voelen: hij doet hen weer opstaan. En alle mensen uit de omgeving komen op hem af, de zieken en de mensen die last van demonen hebben - die zich bezeten voelen of die zich niet zichzelf voelen - ze komen bij Jezus en ze vinden bij Hem genezing, kracht om weer op te staan. Als we God vragen naar het waarom van het lijden, komt er geen antwoord. Op "het waarom" van het lijden is God niet aanspreekbaar. Maar als het gaat om het verwerken van het levenslot, dan komt God wel in beeld: dan verschijnt Jezus: een mens die de ander niet alleen laat, die nabijheid schenkt, die het vermogen aanspreekt om weer "op te staan". God stuurt geen oorlogen en rampen op ons af, maar Hij heeft van doen met het vermogen het lijden te dragen en waar mogelijk de de oorzaken ervan tegen te gaan. Een goede vriend en collega wees mij die weg in de tijd dat ik overspannen was, en ik dat ook oneerlijk vond, daar God niet bij gedacht en bij gebeden kreeg, en ik mijn eigen geloven niet meer herkende: die zei: misschien heeft geloven wel veel meer van doen met het vermogen om het uit te houden als met het precies zien wie en waar God is en wat Hij van ons wil, is geloven niet zozeer het kennen van God, maar zit het in het overeind blijven zelf. Het is een gedachte die me dierbaar geworden is, en die me soms, alsof even de mist wat dunner wordt, het gevoel geeft dat ik iets van het leven begrijp, en ik hoop dat vermoeden van richting te bewaren op de momenten dat het weer wat mistiger wordt. De lezingen van vandaag, het noodlot van Job en het optreden van Jezus leren ons dat God niet te vinden is in de oorzaak van het levenslot van mensen, maar wel in het vermogen om het uit te houden, en dat Hij tot ons komt langs mensen die naast je blijven, die je helpen opstaan en verdergaan. Jezus was zo'n mens, en God was de kracht die in Hem leefde, de kracht van genezing en opstanding die Hij aan mensen schonk. En we hoorden in het evangelie dat Jezus door regelmatig te bidden die kracht in zichzelf bleef voeden. De vraag naar het lijden wordt gesteld. God is er niet de oorzaak van, maar hij is te vinden in mensen die het lijden helpen dragen en tegengaan, en hij voedt het vermogen in ons en door ons om op te staan en verder te gaan. Mogen wij zulke mensen zijn.